Kliknij tutaj --> 🧩 konstytucja 3 maja przyczyny przebieg skutki

ustanowienie konstytucyjnej monarchii lipcowej. brak współrzędnych. Multimedia w Wikimedia Commons. Rewolucja lipcowa we Francji trwała od 27 do 29 lipca 1830 (stąd nazwa fr. Les Trois Glorieuses – trzy dni chwały ). Rewolucja udaremniła próbę powrotu do absolutyzmu dokonaną przez Karola X i zaprowadziła we Francji monarchię 2590. 2/6. Historia - Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja (NE kl 6) 3 maja 1791 r. - uchwalenie Konstytucji 3 maja 1792 r. – konfederacja targowicka 1793 r. – drugi rozbiór Polski Sejm Wielki Czteroletni Order Virtuti Militari Małachowski Kołłątaj Ignacy Potocki wojna polsko-rosyjska drugi rozbiór Polski sejmie w Grodnie. 21. Matejko podpisał kartki trzymane przez marszałka Konstytucja 3 Maja. Trzeba tu powiedzieć, że Konstytucja 3 Maja wcale się tak nie nazywała – nazywała się Ustawą Rządową. Zaczęła obowiązywać dopiero od momentu wpisania do ksiąg grodzkich, co stało się dwa dni później. Do Konstytucji 3 maja nawiązał Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" Foto: PAP/Maciej Kulczyński. Konstytucja 3 maja miała wielkie znaczenie nie tylko dla ustroju politycznego II Rzeczypospolitej, ale także dla rozwoju języka polskiego. Napisana piękną polszczyzną, stała się inspiracją dla wielu pisarzy i poetów. II Rozbiór (1793r.) Prusy i Rosja. Przyczyną była przegrana wojna polsko-rosyjska w 1792r., toczona w obronie konstytucji 3 maja. II Rozbiór (1795r.) Przyczyną była klęska skierowana przeciwko rozbiorom powstania Kościuszkowskiego (1794r.), która spowodowała ostateczną likwidację państwa polskiego. Site De Rencontre Pour Arabe Gratuit. Start Kalendarium historyczne 1791-05-03 Z dr Anną Rosner rozmawia Ewa Zientara W jakich okolicznościach doszło do uchwalenia Konstytucji Trzeciego Maja? Czy Ustawa Rządowa została wprowadzona w sposób legalny? W 1789 roku, kiedy rozpoczynał obrady Sejm, później zwany Wielkim, powszechne było przeświadczenie o konieczności przeprowadzenia reformy ustrojowej. Toteż już we wrześniu tego roku powołano Deputację do Ułożenia Poprawy Formy Rządu. Po trzech miesiącach, w grudniu, przedstawiła ona Zasady do poprawy formy rządu, wskazujące kierunek zmian, wyraźnie republikańskich. Sejm dokument zaakceptował, podjęto więc dalsze prace. Latem następnego roku deputacja przedstawiła pod dyskusję Izby Projekt do formy rządu. Działać trzeba było szybko, bo zbliżał się koniec kadencji, ustalony na styczeń 1791 roku. Tymczasem dyskusja w Izbie się przeciągała, nie wychodząc właściwie poza rozdział I, tyczący praw kardynalnych. Jesienią zapadła więc decyzja o przeprowadzeniu wyboru nowego kompletu posłów i utrzymania węzła konfederacji na następne dwa lata. Nie oznaczało to jednak przyspieszenia prac nad reformą - dyskusja zapowiadała się na lata. W tej sytuacji - poza Sejmem i w swoistej konspiracji - prace nad reformą podjął król Stanisław August wraz ze Stanisławem Małachowskim, Ignacym Potockim, Hugonem Kołłątajem i królewskim lektorem i sekretarzem Scipionem Piattolim. To oni przygotowali szybko - projekt był gotowy w marcu 1791 roku - tekst Ustawy Zasadniczej. Nie chciano poddawać go normalnej procedurze sejmowej, był nazbyt kontrowersyjny: obawiano się dyskusji. Wobec tego podjęto działania, które część historyków określa jako zamach stanu, choć nie ma dowodów, że istniał spójny plan "przewrotu". Rzeczywiście jednak stwierdzić trzeba, że prace nad ustawą przebiegały poza Sejmem i prowadzone były bez umocowania Izby, a król i jego współpracownicy przygotowywali się do ominięcia zwykłych procedur i głosowania ustawy en bloc. Za moment politycznie dogodny uznano czas po uchwaleniu przez Sejm ustaw ważnych z punktu widzenia reformy: Prawa o sejmikach w marcu 1791 i Prawa o miastach w kwietniu. Korzystając z nieobecności większości oponentów z powodu poselskich ferii wielkanocnych i agitując w przeddzień posiedzenia Izby przyjaznych reformie posłów - wprowadzono projekt pod obrady. Taki tryb naruszał praktykowane zwyczaje i regulamin prac Sejmu. Zasady te nakazywały, aby każdy projekt ustawy, zredagowany przez marszałka sejmowego i Deputację, był wydrukowany i rozdany posłom na minimum trzy dni przed posiedzeniem. Miało to usprawnić prace Sejmu, ułatwić posłom przygotowanie się do dyskusji i zapobiec wszelkim niespodziewanym działaniom ale i determinacją króla i jego współpracowników tłumaczyć można nagłe przyspieszenie całej akcji i przeniesienie terminu posiedzenia z 5 na 3 maja. Od rana w okolicach Zamku Królewskiego gromadziły się tłumy mieszczan. Zamek otoczyły też oddziały wojska dowodzone przez ks. Józefa Poniatowskiego. Wieść o nadzwyczajnych wydarzeniach w Sejmie spowodowała, że zapełniły się galerie dla publiczności. Napięcie w Izbie stopniowano, pewne elementy zaplanowano. Obrady rozpoczęto lekturą depesz od posłów zagranicznych, tak dobranych, aby - donosząc o zagrożeniach dla kraju - sugerowały wniosek, iż uratować kraj przed rozbiorem może ustanowienie "dobrego rządu". Do przedstawienia środków zaradczych wezwano króla, ten zaś odwołał się do przygotowanego projektu. Oponenci natychmiast podchwycili wątek naruszenia regulaminu, odwoływali się też do zaprzysięganych przez króla przy elekcji artykułów pacta conventa. Najbardziej spektakularne i teatralne były wystąpienia posła kaliskiego, Jana Suchorzewskiego. Po wielogodzinnym sporze wezwano jednak zebranych do głosowania przez aklamację. Następnie król zaprzysiągł Konstytucję; w chwilę potem w katedrze św. Jana większość obecnych senatorów i posłów powtórzyła zbiorowo tę rotę, przysięgając na wierność nowej Ustawie. W Izbie pozostali polityczni przeciwnicy zmian i legaliści, negujący sposób przyjęcia Konstytucji. Z prawa protestacji skorzystało i wpisało je do ksiąg grodu warszawskiego 26 posłów i jeden senator. 5 maja na posiedzeniu Sejmu ostatecznie zalegalizowano nową ustawę: podpisała ją Deputacja Konstytucyjna i jej przewodniczący. Spełniono w ten sposób wymóg formalny tyczący jej ważności. Jednocześnie uchwalono Deklarację Stanów Zgromadzonych, unieważniającą wszelkie wcześniejsze a sprzeczne z nowym prawem przepisy, wprowadzającą środki karne i procesowe przeciwko łamiącym Konstytucję i zawierającą też treść ślubowania na wierność Ustawie. Tego samego dnia - 5 maja - marszałek Małachowski oblatował Konstytucję w grodzie warszawskim. Tym samym stała się ona obowiązującym prawem. Kto był autorem Konstytucji? Ustalenie autorstwa tekstu Konstytucji nie było łatwe - przez wiele lat opierano się na sugestywnych pamiętnikach Juliana Ursyna Niemcewicza, a późniejsze dzieło O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 maja minimalizowało udział króla w pracach nad Ustawą. Dzięki ustaleniom Emanuela Rostworowskiego wiemy, że w początku grudnia 1790 roku Stanisław August podyktował pierwszą wersję tekstu Piattolemu. Projekt ten przedstawiony został następnie marszałkowi nadwornemu litewskiemu Ignacemu Potockiemu, marszałkowi sejmowemu Stanisławowi Małachowskiemu i Hugonowi Kołłątajowi. To ich uwagi pozwoliły na sformułowanie końcowej redakcji, której autorem był zapewne właśnie Kołłątaj. Analiza treści projektów pokazuje, iż ostateczny tekst był kompromisem między koncepcjami króla i Potockiego, ale wielu historyków skłania się do wniosku, że przeważyła ta, którą forsował Stanisław August. Trzeba jednak pamiętać, że wizja reformy państwa zawarta w Ustawie Rządowej i zwerbalizowanej przez krąg jej bezpośrednich autorów to efekt długiego procesu przemyśleń i dyskusji w wielu różnych środowiskach politycznych. Sejm Czteroletni poprzedziła, a następnie towarzyszyła jego obradom żywa kampania publicystyczna, wywołana rozważaniami Staszica Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego i Kołłataja Do Stanisława Małachowskiego [...]. O przyszłym sejmie Anonima listów kilka. Dyskusja nad tymi tekstami toczyła się przez następne lata i stanowiła kuźnię reformatorskich pomysłów. Wiele wniosły też teksty Stanisława Kostki Potockiego oraz prace i dysputy toczone w sejmowej Deputacji do Ułożenia Poprawy Formy Rządu nad złożonym tam projektem Ignacego Potockiego. Nawet krytyczne i nieprzychylne głosy były dla przyszłego projektu ważne: pozwalały werbalizować stanowisko reformatorów. Koncepcja Stanisława Augusta w dużej części inspirowana była obserwacją ustrojowej praktyki angielskiej. We Francji w przededniu uchwalenia konstytucji we wrześniu 1791 roku toczyła się żywa dyskusja na temat zasad ustrojowych, która była znana polskim reformatorom i bez wątpienia przez nich wykorzystywana. Inspiracją był także wzór amerykański. Można więc powiedzieć, że polska Ustawa Rządowa znalazła się w kręgu rodzącego się światowego konstytucjonalizmu. Dlaczego odebrano prawa wyborcze szlachcie gołocie, podczas gdy w innych konstytucjach tego okresu prawa wyborcze były rozszerzane? W ustawie o sejmikach odsunięto od praw politycznych szlachtę najuboższą: nieposiadającą posesji dziedzicznej i niepłacącą podatku określonej wysokości. Odsunięcie tak zwanej gołoty od udziału w sejmikach miało na celu eliminację z życia politycznego grupy najbardziej podatnej na wpływy: niewykształconej i przekupnej, łatwej do zdobycia klienteli magnackich koterii. Był to też pierwszy krok do przebudowy struktury "narodu politycznego". Obok kryterium urodzenia pojawił się też cenzus majątkowy. Tak więc ograniczanie praw wyborczych miało przysłużyć się likwidacji jednej z największych patologii życia politycznego szlacheckiej Rzeczypospolitej i służyć zmianie w kierunku poprawy jakości życia politycznego. Nie bez znaczenia było to, że z postulatami ograniczenia praw szlachty gołoty wcześniej występowały same sejmiki. Dlaczego Konstytucja trzeciego maja obowiązywała tylko przez rok? Konstytucja 3 maja zarysowywała kształt reformy, w zamyśle jej twórców stanowiła początek zmian. Kołłataj przewidywał uchwalenie dwóch kolejnych konstytucji: moralnej i ekonomicznej. Sejm, rozwijając i konkretyzując postanowienia Ustawy, przyjął w ciągu roku - do maja 1792 - kilkadziesiąt ustaw szczegółowych. Wprowadzano w życie reformę samorządu miast królewskich. Konstytucja została pozytywnie oceniona przez większość sejmików relacyjnych. Pomagała w tym niewątpliwie umiejętna akcja propagandowa obozu królewskiego, powodująca mobilizację społeczeństwa wokół Ustawy Rządowej i reformy państwa. Wśród opozycji przeciwnej zmianom ustrojowym w pierwszym momencie zapanowała konsternacja i rozbicie. Wielu niezgadzających się z reformą nie podejmowało żadnych działań, uważając, że nie można przeciw niej występować dla dobra państwa. Jednak po kilku miesiącach przeciwnicy się zaktywizowali - pojawiały się liczne druki i broszury polemizujące z reformami. Zawiązana w Jassach konfederacja nie była jednak początkowo ruchem znacznym i liczącym się. O jej znaczeniu i sile przesądziła interwencja rosyjska. Bo też w Rosji reformy w Rzeczypospolitej, zmiana ustroju odebrane były jako zagrożenie: dlatego zdecydowano się na udzielenie wsparcia konfederatom. Z punktu widzenia sytuacji międzynarodowej Konstytucja uchwalona została za późno. Minęła korzystna koniunktura polityczna dla Polski. Berlin, uprzednio popierający jej wzmocnienie w perspektywie wspólnej wojny z Rosją, w 1792 roku nie miał już w tym żadnego interesu. Strona polska nie podjęła też odpowiednich kroków dyplomatycznych na dworach saskim i austriackim. Tak więc, paradoksalnie, to właśnie reformy spowodowały klęskę Rzeczypospolitej, powodując decyzję Rosji o interwencji Targowica anulowała cały dorobek Sejmu Wielkiego. Przyjęto zasadę powrotu do ustroju, którego zręby powstały po pierwszym rozbiorze: w 1775/1776 roku. Jednak wszystkich reform cofnąć już nie było można: prawo o sejmikach, duże fragmenty prawa o miastach pozostały w mocy. Insurekcja Kościuszkowska nie przywoływała bezpośrednio Konstytucji majowej, natomiast w kwestiach społecznych jej ustawodawstwo szło znacznie dalej. Klęska insurekcji oznaczała de facto i de iure kres polskiej państwowości. Stanowiło to definitywny koniec zamierzeń i działań ku reformie I Rzeczypospolitej. Dlaczego rocznica uchwalenia Konstytucji trzeciego maja stała się jednym z najważniejszych świąt państwowych? Konstytucja majowa szybko stała się pamiątką historycznej przeszłości. Reformy ustrojowe zaledwie zapoczątkowała - nie wiemy, jak wyglądałaby praktyka ustrojowa po kilku czy kilkunastu latach. W kwestiach społecznych Konstytucja była zdecydowanie zachowawcza - nie likwidowała podziałów stanowych, nie burzyła odwiecznych struktur. Wizje przywrócenia Ustawy majowej mieli co prawda niektórzy politycy w latach 1806-1807, ale pomysł ten był całkowicie nierealny, bo sprzeczny z podstawowymi założeniami napoleońskiego imperium: silną władzą wykonawczą i równością wszystkich obywateli wobec jako wzór ustrojowy i społeczny, w okresie zaborów stała się przede wszystkim synonimem działań ku ratowaniu ojczyzny i symbolem polskości. Nie był to czas bezstronnych ocen i analizy naukowej: w trudnym dla Polaków wieku XIX celowo uwypuklano jej patriotyczno-narodowy charakter. Dodać trzeba, że rozmaite ugrupowania polityczne wybiórczo traktowały jej poszczególne wątki. Nawiązywały do niej przede wszystkim ugrupowania konserwatywne - dla demokratów była za mało radykalna w sprawach społecznych. Obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji też stanowiły symbol narodowy i patriotyczny. W 1891 roku jej setną rocznicę obchodzono w Galicji i w Warszawie. Jako symbol traktowana też była przez artystów: ku pokrzepieniu serc odwoływali się do niej i Mickiewicz, i odzyskaniu niepodległości już w 1919 roku 3 maja został ogłoszony świętem narodowym. W preambule pierwszej uchwalonej przez sejm konstytucji - z 1921 roku - nawiązywano do Ustawy majowej tak treścią, jak stylizowanym językiem. Jej przywołanie było dowodem tradycji i ciągłości państwowości polskiej. W roku 1925 dzień ten uzyskał dodatkowo sankcję religijną: ustanowiono tego dnia, prócz święta państwowego, także religijne. Ten splot narodowego i katolickiego charakteru święta doprowadził do ostrej krytyki ze strony ugrupowań lewicowych, choć nikt nie kwestionował nośnych wartości konstytucyjnej tradycji. Lewica jednak w takiej sytuacji szczególnie akcentowała obchody innego dnia: pierwszomajowego święta pracy. W czasie II wojny Polacy na emigracji i w kraju również obchodzili święto 3 Maja, znów symbolizujące opór i walkę z roku 1945 komunistyczne władze zmierzały do likwidacji trzeciomajowych obchodów ze względu na ich utrwalony charakter narodowo-katolicki. Przeciwstawiano im i nagłaśniano propagandowo Święto Pracy. Przez wiele lat nie odbywały się państwowe uroczystości związane z rocznicą 3 maja, a wszelkie próby uczczenia święta podejmowane przez środowiska opozycyjne kończyły się zazwyczaj zatrzymaniami i szykanami ze strony milicji i Służby Bezpieczeństwa. Zmianę przyniósł rok 1980. Wiosną 1981 odbyły się uroczyste, oficjalne obchody rocznicy Konstytucji: władza próbowała zawłaszczyć przywróconą tradycję. Dodać trzeba jednak, że właśnie wtedy udało się wydać kilka edycji tekstu, odbyło się wiele spotkań o charakterze popularnonaukowym oraz poświęconych Konstytucji sesji historyków. Ustawa Rządowa powracała do świadomości i pamięci społecznej Polaków. Trudny czas stanu wojennego znów uczynił z obchodów tego święta konflikt między władzą a społeczeństwem: ten konflikt obchodów "naszych" i "oficjalnych" często kończył się interwencją milicji i ZOMO. Przełom przyniósł rok 1990. Nowo wybrany Sejm i Senat powróciły do tradycji i proklamowały dzień 3 maja świętem państwowym. Dr Anna Rosner - historyk, zajmuje się historią państwa i prawa polskiego. Pracuje w Instytucie Historii Prawa Wydziału Prawa i Administracji UW. Autorka tekstów naukowych i popularnonaukowych z zakresu historii Polski przełomu XVIII i XIX w. Ilustracja: zaprzysiężenie konstytucji 3 Maja 1791 według Jana Piotra Norblina, Polona, CC-BY-NC. Powstanie kościuszkowskie było ostatnią próbą ratowania postanowień Konstytucji 3 maja. Starannie przygotowywane, nie uniknęło błędów, które miały wpływ na datę jego wybuchu i skutkowały późniejszymi stratami. Było odpowiedzią na dwa rozbiory Polski, dokonane przez państwa ościenne, a ostatecznie doprowadziło do zniknięcia kraju z mapy Europy. Czy powstanie kościuszkowskie było warte poniesionej ceny?Jeśli szukasz więcej informacji i ciekawostek, sprawdź także zebrane w tym miejscu artykuły o powstaniach. Wybuch i przebieg powstania kościuszkowskiego Przyczyny i wybuch powstania kościuszkowskiego W wyniku pierwszych dwóch rozbiorów, dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię w 1772 i 1793 r., Polska straciła ponad 518000 km2. Kraj pod koniec XVIII w. był osłabiony, traciła na tym zarówno polityka wewnętrzna jak i zewnętrzna. W 1791 r. podjęto próbę reform i uchwalono konstytucję (3 maja 1791 r.) – pierwszą w Europie, a drugą na świecie po amerykańskiej. To z kolei doprowadziło do wybuchu konfederacji Targowickiej, wojny z Rosją, a w jej następstwie do drugiego rozbioru Polski na sejmie w Grodnie 23 września 1793 r. W kraju zaczęły rozwijać działalność organizacje, których celem było wywołanie powstania. Ponad rok wcześniej Tadeusz Kościuszko udał się do Paryża, by doprowadzić do zawiązania sojuszu politycznego z Francją. Oprócz obietnic nie otrzymał on jednak nic więcej niż poparcie powstania. Po powrocie do kraju wyznaczono go na dyktatora przyszłego zrywu. W kraju pogarszała się sytuacja gospodarcza, szlachta narzekała na konieczność utrzymywania armii okupacyjnej, biedota w poszukiwaniu chleba ruszała do stolicy. W warszawie upadły największe banki, a ceny żywności szły w górę. Kolejne przyczyny wybuchu powstania pojawiły się w armii. W myśl postanowień sejmu grodzieńskiego liczba żołnierzy miała zostać zmniejszona z 50000 do 15000. Wojskowi obawiający się utraty dochodu, zaczęli interesować się postanowieniami konstytucji 3 maja i w konsekwencji powoływali spiski, które przygotowywały powstanie. 21 lutego 1794 r. rozpoczęła się zapowiedziana redukcja armii. Kiedy informacje o tym procesie dotarły do żołnierzy, brygada kawalerii narodowej pod dowództwem Antoniego Madalińskiego, ruszyła z Ostrołęki do Krakowa, gdzie miał przebywać Tadeusz Kościuszko. Dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w ten sposób rozpoczęli swoją działalność powstańcy. Kościuszko z kolei 24 marca 1794 r. na krakowskim rynku ogłosił akt powstania, który do dzisiaj uznawany jest jako oficjalna data wybuchu powstania. Kościuszko został mianowany Najwyższym Naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej. Jeszcze tego samego dnia powstańcy ruszyli w kierunku Kielc. W kraju rozpoczęła się insurekcja kościuszkowska. Przebieg powstania kościuszkowskiego 4 kwietnia doszło do pierwszej bitwy oddziałów Kościuszki z wojskiem rosyjskim pod Racławicami. Sukces miał dla walczących większe znaczenie moralne niż militarne. Wkrótce dotarły do nich optymistyczne informacje ze stolicy – wybuchło tam powstanie, którego główne sukcesy to rozbicie rosyjskiego garnizonu, zdobycie ambasady i powołanie Rady Zastępczej Tymczasowej. Dalszy przebieg działań powstańczych wyglądał następująco: 16 kwietnia – ogłoszono powstanie Wielkiego Księstwa Litewskiego, jego konsekwencje to wybuch powstania na Litwie i przyłączenie się do insurekcji koronnej, 7 maja – Kościuszko ogłasza uniwersał połaniecki, który przyznawał chłopom pańszczyźnianym ograniczoną wolność osobistą; miał przyczynić się do umożliwienia chłopom walk w armii i legalizował powstanie oddziałów kosynierów, 6 czerwca – Polacy doznają porażki w bitwie z wojskami prusko-rosyjskimi pod Szczekocinami, straty to ponad 2000 żołnierzy, w tym dowódcy: Józef Wodzicki i Jan Grochowski, 8 czerwca – porażka wojsk generała Józefa Zajączka w bitwie pod Chełmem, Od 13 lipca do 6 września wojska rosyjsko-pruskie nieskutecznie oblegały Warszawę, 19 września – przegrana powstańców w bitwie pod Terespolem,10 października – bitwa pod Maciejowicami; w wyniku porażki Tadeusz Kościuszko dostaje się do niewoli, a parę dni później na stanowisku dowódcy powstania zastępuje go Tomasz Wawrzecki,5 listopada – kapitulacja Warszawy. Dowiedz się więcej o Powstaniu Kościuszkowskim 16 listopada 1794 r. nastąpiło rozwiązanie oddziałów powstańczych przez Tomasza Wawrzeckiego. Sam Naczelnik skapitulował przed rosyjskim generałem Fiodorem Denisowem. Trwające 8 miesięcy powstanie zakończyło się porażką. Według oficjalnych informacji można mówić o liczbie nawet 150000 osób w szeregach regularnej armii powstańczej. Udział w zrywie wzięli także mieszczanie oraz chłopi, których aktywność to konsekwencje ogłoszenia manifestu połanieckiego. Jednak początkowe sukcesy straciły na znaczeniu, kiedy Rosja została wsparta przez Prusy, a później również przez Austrię. Decydujące znaczenie dla wiary powstańców miała przegrana bitwa pod Maciejowicami, w której pojmano Tadeusza Kościuszkę. Znaczenie i skutki powstania kościuszkowskiego Skutki powstania kościuszkowskiego Wskutek niepomyślnego przebiegu powstania kościuszkowskiego wiele osób straciło wolność. Około 20000 zesłano na Syberię, część siłą wcielono do armii zaborców. Odebrane im ziemie wręczano w dowód zasług dowódcom rosyjskim. Skutki powstania kościuszkowskiego, a także jego wybuch, przebieg i najważniejsze wydarzenia - fot. licencja sneecs CC Największe straty dotyczyły jednak innej kwestii. Jeszcze w trakcie działań zbrojnych zaborcy podjęli decyzję o konieczności dokonania trzeciego rozbioru Polski. Traktat podpisano rok później, data 24 października 1795 r. jest dniem, kiedy Polska zniknęła z mapy Europy. Żadne z państwa starego kontynentu nie zareagowało na zaistniałą sytuację. Miesiąc po trzecim rozbiorze Stanisław August Poniatowski abdykował. Zależny przez całe życie od Rosji i carycy Katarzyny II, nawet kiedy przestał być monarchą, musiał spłacać długi wobec niej. Wyjechał do Rosji, zabierając ze sobą insygnia koronne, gdzie zmarł w Petersburgu. Znaczenie powstania kościuszkowskiego Powstanie kościuszkowskie przeciwstawiło się zaborcom. Jego dowódcy zamierzali odzyskać zabrane tereny i uniezależnić państwo od Rosji. Niestety efekty były odwrotne od zamierzonych. Jest to szczególnie ciężkie do zaakceptowania, kiedy wiadomo, że największa klęska powstania wcale nie musiała mieć miejsca. Stacjonujące w pobliżu polskie oddziały, które nie dotarły w odpowiednim czasie na pomoc, mogły zdecydować o zupełnie innym przebiegu bitwy pod Maciejowicami. Samo powstanie miało wielkie znaczenie dla chłopów. Pierwszy raz o awansie w wojsku decydowało nie pochodzenie, ale zasługi wojenne. Słynny jest tu przykład Bartosza Głowackiego, chłopa, którego mianowano chorążym za odwagę wykazaną w bitwie pod Racławicami – Głowacki własną czapką zgasił lont rosyjskiej armaty. Choć samo powstanie wybuchło, kiedy państwo polskie nadal istniało, stanowiło ono wzór dla pokoleń, które w XIX w. walczyły tą metodą o odzyskanie niepodległości. Stanowiło ono dowód na to, że o wolność i niezależność można i należy walczyć. Autor: Aleksandra Drążek-Szychta Bibliografia: Augustyniak U., Historia Polski 1572 – 1795, PWN, Warszawa 2008,Gmitruk J., Skoczek T., Insurekcja kościuszkowska i jej naczelnik w legendzie, historiografii i sztuce, Wydawnictwo Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Muzeum Niepodległości, Warszawa 2017Szyndler B., Powstanie kościuszkowskie 1794, Ancher, Warszawa 1994 Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny? Dla 93,3% czytelników artykuł okazał się być pomocny Konstytucja 3 maja – historia Projekt Konstytucji 3 maja powstał dzięki współpracy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym dużą grupę posłów na sejm. Monarcha pracował nad tą ustawą ze swoimi stronnikami od końca 1790 roku. Celem ustawy rządowej miało być ratowanie Rzeczypospolitej, której terytorium zostało uszczuplone w wyniku I rozbioru przeprowadzonego przez Prusy, Austrię i Rosję w 1772 roku. Głównymi autorami Konstytucji 3 maja byli: wspomniany król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki oraz Hugo Kołłątaj. Co ciekawe, ustawę z 3 maja poprzedziły dwie ustawy z tego roku, które stanowiły integralną część Konstytucji. Były to odpowiednio ustawy z 24 marca, o reorganizacji sejmików oraz z 18 kwietnia, o sprawach mieszczan i ustroju miast. Jak pisze prof. Piotr Ugniewski w artykule "Jak uchwalono Konstytucję 3 Maja", przebieg sesji, rozpoczętej około południa, był wyreżyserowany. Na początku odczytano odpowiednio spreparowane depesze dyplomatyczne, ukazujące zmieniającą się na niekorzyść Rzeczypospolitej koniunkturę relacji międzynarodowych. Sejmującym podsuwano niejako wniosek, że w tej sytuacji bezpieczeństwo państwu zapewnić może tylko jego wzmocnienie przez uchwalenie nowej formy rządu. Na polecenie króla odczytano jej projekt. Wzbudził on wiele głosów sprzeciwu. Tego dnia król przemawiał trzykrotnie – zaznacza prof. Ugniewski. Poniatowski wskazywał pilną konieczność naprawienia dawnego ustroju. W końcu, gdy podniósł rękę na znak chęci zabrania głosu po raz czwarty, odebrano ten gest przypadkiem jako wezwanie do przyjęcia projektu przez aklamację. Co rzeczywiście w następstwie tego nieporozumienia nastąpiło. Odezwały się wtedy okrzyki "Wiwat król! Wiwat Konstytucja!". Stanisław August złożył od razu przysięgę na "Ustawę Rządową" na ręce biskupa krakowskiego, Feliksa Turskiego". Konstytucja 3 maja została przyjęta podstępem i w warunkach zamachu stanu. Miejscem obrad była Sala Senatorska Zamku Królewskiego w Warszawie. W trakcie prac Sejmu Czteroletniego wielu posłów, którzy byli stronnikami państw rozbiorowych (Rosji, Prus czy Austrii) sprzeciwiało się ustawie, jednak król Stanisław Poniatowski wraz ze swoimi współpracownikami uciekli się do fortelu. Idealną okazją do podstępu był dzień 3 maja 1791 roku, kiedy to wielu przeciwników konstytucji nie powróciło jeszcze z Wielkanocnego urlopu, bowiem obrady początkowo planowane były na piąty dzień maja. Konstytucja 3 maja – założenia Konstytucja 3 maja została zapisana w 11 artykułach, które poprzedzał uroczysty wstęp (preambuła). Ustawa Rządowa wprowadzała trójpodział władzy: na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Zapewniała ponadto prawo powszechnej wolności dla szlachty oraz mieszczaństwa. Regulowała prawa i obowiązki obywateli oraz zasady funkcjonowania władz państwowych. Bezpośrednio pod nazwą „Ustawa Rządowa” umieszczono apostrofę sakralną: „W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego”. Nie dziwi zatem, iż w pierwszej kolejności uregulowano zagadnienia wyznaniowe. Deklarowano wówczas wolność wyznań, traktując jednocześnie religię katolicką jako „narodową, panującą”, co odzwierciedlało jej uprzywilejowaną pozycję w życiu publicznym. Konstytucja 3 maja mówiła o pozostawieniu ustroju stanowego, osłabieniu pozycji magnaterii oraz usunięciu z sejmików szlachty gołoty. Mocą ustawy zasadniczej feudalny cenzus szlacheckiego urodzenia został ograniczony w prawie wyborczym przez dodanie burżuazyjnego cenzusu - posiadania. Nowy dokument wprowadził równość szlachty i mieszczaństwa, jednocześnie zapewniając ochronę chłopów przez państwo, łagodząc tym samym nadużycia pańszczyzny. Wolność osobistą otrzymali jednak tylko przybysze z zagranicy. Potwierdzono także opiekę władzy państwowej nad Żydami. Trzeciomajowa ustawa znosiła podział na Koronę i Litwę, naczelnym organem władzy pozostał oczywiście Sejm, który to otrzymał pełnię władzy ustawodawczej, prawo stanowienia budżetu i podatków, a także daleko posuniętą kontrolę rządu. Parlament miał się od tej pory składać z 204 posłów, wybieranych na sejmikach przez szlachtę posesjonatów oraz 24 tzw. plenipotentów miast, z ograniczonym głosem doradczym. Przy tym, rola Senatu została zmarginalizowana, a co najważniejsze – zniesiono liberum veto i zakazano konfederacji. Konstytucja z 3 maja 1791 roku osłabiła pozycję monarchy w systemie organów państwowych. Król przestał być bowiem odrębnym stanem sejmującym, choć nadal zwoływał Sejm. Utrzymał jednak prawo nominacji najwyższych urzędników i stosował prawo łaski. Funkcję wykonawczą miał sprawować król i odpowiedzialny przed Sejmem rząd, zwany Strażą Praw, który tworzył prymas oraz ministrowie policji, pieczęci (spraw wewnętrznych), skarbu, wojny i spraw zagranicznych. Ustawa zasadnicza zapewniała zasadę dziedziczenia tronu, likwidując jednocześnie wolną elekcję. Następcą tronu po Stanisławie Auguście miał być elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III Sasa i jego potomkowie. Na wypadek śmierci króla lub niemożności sprawowania przez niego funkcji regencję miała sprawować Straż Praw po przewodnictwem królowej lub prymasa. Wszystkie akty prawne wymagały wówczas podpisu jednego z ministrów. Król oraz wspomniana Straż Praw mieli władanie nad ministerstwami: edukacji, policji, skarbu i wojska. Konstytucja 3 maja – Targowica Uchwalenie Konstytucji 3 Maja odbiło się szerokim echem w całej Europie. Król Stanisław August zyskał ogromne poparcie, aczkolwiek spowodowało to także opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. W praktyce Konstytucja 3 maja przestała obowiązywać 24 lipca 1792 roku, kiedy to król Stanisław August Poniatowski dołączył do konfederacji targowickiej. Oficjalnie utraciła swą moc 23 listopada 1793 roku. Wówczas Sejm grodzieński uznał Sejm Czteroletni za niebyły, co w konsekwencji spowodowało uchylenie wszystkich aktów prawnych przez niego zatwierdzonych, w tym rzecz jasna ustawy zasadniczej z 3 maja 1971 roku. Konstytucja z 3 maja 1791 roku była pierwszym takim aktem w Europie i drugim na świecie (po Stanach Zjednoczonych, gdzie tekst Konstytucji uchwalono w 1787 roku). Miała na celu zachowanie całości i suwerenności państwa, zagwarantowanie przywilejów szlachty, duchowieństwa i mieszczan. Ustalała ona zasadnicze podstawy ustroju Rzeczpospolitej jako monarchii konstytucyjnej. Za cel stawiała sobie przede wszystkim rozwiązanie konfliktu pomiędzy „majestatem a wolnością”, czyli królem i Rzeczpospolitą. Głównymi jej zasadami było: zwierzchnictwo narodu, podział władz, głosowanie większością. Wstęp do Konstytucji III Maja W imię Boga w Trójcy świętej Jedynego. Stanisław August z Bożej łaski i woli narodu król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernichowski, wraz ze stanami skonfederowanymi w liczbie podwójnej naród polski reprezentującymi. Uznając że los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje, i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencję polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą Konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu. Do której to Konstytucji dalsze ustawy Sejmu teraźniejszego we wszystkim stosować się mają. Konstytucja składała się z 11 artykułów. Pierwszy z nich ustanawiał religię katolicką religią panującą, zakazywał odstępowania od niej, ale zezwalał na wyznawanie innych religii, artykuł drugi dotyczył praw i obowiązków szlachty. Artykuł trzeci był powtórzeniem uchwalonego wcześniej prawa o miastach. Czwarty artykuł zapowiadał roztoczenie opieki nad stanem włościańskim (chłopami), wolność osobistą dla przybyszów i pewność nabytej przez nich ziemi. Piąty wprowadzał zasadę podziału władz, szósty odnosił się do sejmu, siódmy do króla i władzy wykonawczej, ósmy mówił o władzy sadowniczej, dziewiąty o regencji, dziesiąty wychowania królewskich dzieci, zaś ostatni formułował zadania siły zbrojnej. Wyraźnie rozdzielono zadania i kompetencję władzy ustawodawczej, którą w pełni sprawował sejm i władzy wykonawczej (tzw. Straż Praw) oraz władzy sądowniczej, którą miały sprawować sądy - sąd sejmowy, sądy ziemskie, Trybunał Koronny i sądy miejskie (zasada trójpodziału władz). Król miał pełnić rolę głowy państwa, a jednocześnie szefa rządu. Jego akty wymagały kontrasygnaty (równoczesnego podpisu) jednego z ministrów. W skład Straży Praw wchodził król jako przewodniczący, prymas i pięciu ministrów - Policji, Pieczęci, Interesów Zagranicznych, Wojny i Skarbu. Organ ten zajmował się administracją, polityką zagraniczną, sprawami wewnętrznymi i finansami. Po raz pierwszy na świecie wprowadzono zasadę odpowiedzialności ministrów przed sejmem i królem (odpowiadali za kierunek polityki). Za naruszenie prawa ministrowie odpowiadali przed sądem sejmowym. Straż Praw sprawowała władzę przez komisje, na czele których stali ministrowie, którzy mogli być odwołani większością 2/3 głosów przez sejm. Wielkie komisje obejmowały cztery resorty - Policji, Wojska, Skarbu oraz Edukacji Narodowej. Komisje sprawowały również władzę sądowniczą w sprawach podlegających ich kompetencji. Władza ustawodawcza – sejm – nadal składał się z dwóch izb – senatu i izby poselskiej, jednak rolę pierwszej z nich znacznie ograniczono (w związku z ograniczeniem wpływu magnatów na sprawy państwa), odebrano jej inicjatywę ustawodawczą. W senacie miało zasiadać 132 wojewodów, kasztelanów, biskupi diecezjalni i ministrowie. Miał on prawo weta zawieszającego. W izbie poselskiej miało zasiadać 204 posłów wybieranych przez sejmiki ziemskie. Prawo wyboru miała wyłącznie szlachta – posesjonaci. Rola polityczna szlachty - gołoty, która często wykorzystywana była przez oligarchów do prywatnych, została przez to ograniczona. Obok posłów w skład izby niższej wchodziło 24 plenipotentów, czyli przedstawicieli miast, którzy jednak mieli prawo głosu w sprawach dotyczących miast i mieszczan. Izba poselska miała się zbierać co 2 lata, a więc był organem kadencyjnym, sejm miał być "zawsze gotowy" - w każdej chwili mógł zostać zwołany na sesję nadzwyczajną. Co 25 lat miał być zwoływany sejm konstytucyjny i tylko on miał prawo zmieniać prawa fundamentalne. Ponadto Konstytucja 3 Maja znosiła liberum veto, zakazywała konfederacji, a także znosiła podział na Koronę i Litwę, tworząc jedną Rzeczpospolitą. Mieszczanom z miast królewskich przyznano wolności osobiste z neminem captivabimus oraz prawo sprawowania urzędów, funkcji w wojsku. Potwierdzono opiekę państwa nad ludnością żydowską, a nad chłopami zapowiadano „opiekę prawa i rządu krajowego”. Rzeczpospolita została przekształcona w monarchię konstytucyjną. Dowiedz się więcej Komentarze artykuł / utwór: Zasady Konstytucji 3 MajaDodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem) Konstytucja 3 maja – uchwalona została 3 maja 1791 roku. Konstytucja 3 maja regulowała prawo RON, wprowadzając ład do zanarchizowanych rządów magnaterii. Autorami Konstytucji 3 maja byli Król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Nie obeszło się bez przeszkód podczas obrad w trakcie których uchwalono Konstytucję. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego wielu posłów, pracujących na zlecenie państw ościennych (Rosji, Prus czy Austrii) , sprzeciwiało się powołaniu ustawy zasadniczej. Okazja nadarzyła się 3 Maja 1791 roku, wówczas wielu przeciwników konstytucji nie powróciło jeszcze z Wielkanocnego urlopu. Po siedmiogodzinnych obradach Sejm zatwierdził konstytucję, a król Stanisław August Poniatowski ją podpisał. Twórcy Konstytucji 3 Maja określili ją jako „ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny”. Konstytucja 3 Maja –najważniejsze zmiany w prawie. Konstytucja wprowadzała trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ograniczała immunitety prawne oraz przywileje szlachty zagrodowej, tak zwanej gołoty. Celem ograniczeń względem szlachty było zapobieżenie możliwości przekupstwa, biednego szlachcica przez agentów obcego państwa. Konstytucja potwierdzała też przywileje mieszczańskie nadane w akcie prawnym z 18 kwietnia 1791 roku. Według tego aktu, mieszczanie mieli prawo do bezpieczeństwa osobistego, posiadania majątków ziemskich, prawo zajmowania stanowisk oficerskich i stanowisk w administracji publicznej a także prawo nabywania szlachectwa. Miasta miały prawo do wysłania na Sejm 24 plenipotentów jako swoich przedstawicieli, którzy mieli głos w sprawach dotyczących miast. Akt ten obejmował pospólstwo opieką prawa i administracji rządowej. Konstytucja 3 maja znosiła takie „narzędzia władzy szlacheckiej” jak liberum veto, konfederacje, sejm skonfederowany oraz ograniczała prawa sejmików ziemskich. W dniu ustanowienia Konstytucji 3 maja przestaje istnieć Rzeczpospolita Obojga Narodów a w jej miejsce zostaje powołana Rzeczpospolita Polska. Zniesiona zostaje też wolna elekcja, która w wieku XVIII w ogóle się nie sprawdziła, jej miejsce zastępuje władza dziedziczna, którą po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego miał przejąć władca z dynastii Wettynów. Aby czuwać nad bezpieczeństwem wprowadzono stałą armię, której liczebność miała sięgać 100 tysięcy żołnierzy, oraz ustanowiono podatki w wysokości 10% dla szlachty i 20% dla duchowieństwa – gołota, mieszczanie i chłopi byli zwolnieni z płacenia podatku. Katolicyzm został uznany za religię panującą, jednocześnie zapewniono swobodę wyznań, choć apostazja wciąż była uznawana za przestępstwo. Aby Konstytucja była zawsze aktualna co 25 lat miał się zbierać Sejm Konstytucyjny, który miałby prawo zmienić zapisy w konstytucji. Uchwalenie Konstytucji 3 maja – obraz Jana Matejki, 1891 Konstytucja 3 maja – trójpodział władzy Władzę ustawodawczą posiadał dwuizbowy parlament. W skład parlamentu wchodziła Izba Poselska na którą składało się 204 posłów (szlachta ziemiańska) oraz 24 plenipotentów reprezentujących miasta królewskie. Oraz Izba Senacka (132 członków), w której mogli zasiadać, senatorowi, wojewodzie, kasztelani, ministrowie oraz biskupi. Władzę wykonawczą posiadała rada królewska w skład której wchodzili Król jako przewodniczący, pięciu ministrów, prymas Polski (jako przewodniczący Komisji Edukacji Narodowej), oraz bez prawa głosu następca tronu, marszałek sejmu i dwóch sekretarzy. Ministrowie choć byli powołani przez Króla odpowiadali przed sejmem. Konstytucja 3 maja wprowadzała pięciu ministrów – ministra policji, ministra pieczęci (spraw wewnętrznych), ministra pieczęci spraw zagranicznych, ministra belli (wojny) i ministra skarbu. Akty prawne wydawane przez króla, wymagały kontrasygnaty ministra. Utrzymano zasadę mówiącą ,że król „nic sam przez się nie czyniący, za nic w odpowiedzi narodowi być nie może”. Obalenie Konstytucji 3 Maja i Konfederacja Targowicka Konstytucja 3 maja przetrwała czternaście miesięcy, prawa jego wprowadzała do zdemoralizowanej przez przywileje Rzeczpospolitej, były nie do zaakceptowania przez warstwę magnacką. To oni obok szlachty zagrodowej stracili najwięcej. Z dniem kiedy tzw gołota, została odsunięta od władzy państwowej, magnateria często na zlecenie agentów pruskich czy rosyjskich nie mogła kupczyć ustawami, czy zgłaszać liberum veto ustami przekupionych posłów. W dniu 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu zawiązała się konfederacja później nazwana targowicką. Należeli do niej Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski. Na ich „prośbę” połączone siły targowiczan 20 tysięcy i armii rosyjskiej w liczbie 97 tysięcy wkroczyły do Polski. Król zdołał wystawić tylko 37 tysięczną armię składającą się z rekrutów. Mimo kilku wygrany bitew , kiedy wojska rosyjskie dotarły pod Warszawę, król zdecydował się na kapitulację i przyłączenie do targowiczan. Armia polska poszła w rozsypkę a sen o wolności umarł na kolejny wiek. Święto Narodowe Konstytucji 3 maja Święto Konstytucji 3 maja obchodzono do ostatniego rozbioru. Świętowanie 3 Maja było zakazane we wszystkich zaborach, dopiero po I WŚ kiedy Polska odzyskała niepodległość Święto Konstytucji 3 maja zostało wznowione. Podczas II WŚ w czasie okupacji niemieckiej i radzieckiej Święto zostało zdelegalizowane. Dopiero w 1981 roku władza ludowa zezwoliła na obchody 3-majowe. Od 1989 roku Święto Konstytucji 3 maja – znów jest świętem narodowym a od 2007 roku obchodzone jest również na Litwie. Konstytucji 3 maja - ciekawostki Uwaga! Poniższe ciekawostki, mogą nie odpowiadać współczesnemu kluczowi edukacji narodowej. Używasz ich na własną odpowiedzialność. twórcą Konstytucji 3 maja był wolnomularz Hugo Kołłątaj co trzeci sygnatariusz Konstytucji 3 maja należała do lóż wolnomularskich - byli to Król Stanisław August Poniatowski, marszałek Sejmu Czteroletniego Ignacy Potocki, marszałek Konfederacji Litewskiej Kazimierz Nestor Sapieha, Prymas Michał Poniatowski Konstytucja 3 maja została napisana w krótkim czasie i zbiegła się z Rewolucją Francuską również przygotowaną przez wolnomularzy. Istnieje podejrzenie, że Królestwo Polskiego zostało poświęcone aby uratować Republikę. Konstytucja 3 maja oddawała na wieczność tron polski, niemieckiej dynastii Wettynów, z której każdy następca tronu począwszy od Augusta II Mocnego, był masonem. Konstytucja wprowadzała kazus majątkowy, odbierając tym samym prawo do głosu biednej ale konserwatywnej szlachcie. zapis o katolicyzmie jako religii panującej, miał jedynie uciszyć tą część posłów, która do lóż masońskich nie należała. Wolnomularze nie zamierzali respektować tego prawa. Wszak za przynależność do lóż masońskich groziła ekskomunika. Sygnatariusze Konstytucji 3 maja, którzy byli wolnomularzami, w krótkim czasie przyłączyli się do Konfederacji Targowickiej, założonej przez innego wolnomularza Stanisława Szczęsnego Potockiego, który stanął na czele przewrotu.

konstytucja 3 maja przyczyny przebieg skutki